Japanse whisky ontdekken, waarom deze whisky zo populair is

Een jaar of vijftien geleden keek bijna niemand op van een fles Japanse whisky. Nu staan er wachtlijsten voor, betalen whisky liefhebbers honderden euro’s voor één fles en duiken namen als Yamazaki en Hibiki op in zo’n beetje elke serieuze whiskybar. Wat is daar precies gebeurd?

Dus: waar komt het vandaan, waarom is het zo geliefd, en waar moet je op letten als je er zelf eentje wil scoren?

Hoe Japanse whisky ontstond

Het verhaal begint, misschien verrassend, niet in Japan maar  in Schotland. In 1918 reisde een jonge Japanner genaamd Masataka Taketsuru af naar het land van de single malt om het distilleervak onder de knie te krijgen. Hij studeerde scheikunde in Glasgow, liep stage bij distilleerderijen in Speyside en Campbeltown, en trouwde onderweg met een Schotse vrouw, Rita Cowan. Eind 1920 nam hij alle kennis, en Rita, mee terug naar huis.

Een paar jaar later, in 1923, kreeg hij de leiding over de bouw van de eerste echte whiskydistilleerderij van het land: Yamazaki, vlak bij Kyoto. Opdrachtgever was ondernemer Shinjiro Torii, wiens bedrijf later Suntory zou gaan heten. Taketsuru ging uiteindelijk z’n eigen weg en zette in 1934 de Yoichi distilleerderij op, gelegen in het koele noorden van Hokkaido, juist omdat het klimaat daar hem aan Schotland deed denken. Zijn bedrijf kennen we nu als Nikka.

Die twee mannen legden samen de basis voor zo’n beetje alles wat nu Japanse whisky heet. En ja, dat zijn dezelfde Suntory en Nikka die vandaag in het schap staan.

Wat maakt Japanse whisky zo bijzonder?

Japanse whisky is gebouwd op de Schotse traditie, maar voelt toch nét anders. Zet je verschillende whisky soorten naast elkaar, dan valt het meteen op. Waar een Schot soms lekker rauw of rokerig kan zijn, draait het bij de Japanse stijl bijna altijd om balans en finesse.

De smaak

Verwacht geen klap in je gezicht. De smaak neigt naar elegant en verfijnd: zachte fruittonen, honing, soms een vleugje rook, en alles netjes in evenwicht. Dit is whisky die je rustig wil bestuderen in plaats van wegslaan.

Een typische Japanse karaktertrek is mizunara, een zeldzame inheemse eikensoort. Vaten van dit hout zijn lastig te maken en peperduur, maar ze geven de whisky bijzondere tonen van sandelhout, kokos en bijna wierookachtige kruidigheid. Die proef je niet snel ergens anders.

Een obsessie met precisie

Er zit een vakmanschap in dat typisch Japans aanvoelt. Distilleerderijen werken met allerlei vormen ketels en soorten vaten onder één dak, puur om zo veel mogelijk smaaknuances te kunnen blenden. Het resultaat? Je koopt dezelfde fles vijf jaar later en hij smaakt vrijwel identiek. Klinkt saai, is eigenlijk knap lastig.

De grote namen om te kennen

Wil je de beste Japanse whisky leren kennen, dan kom je al snel bij twee namen uit.

Suntory

Suntory is de bekendste speler. Yamazaki whisky is misschien wel de beroemdste Japanse single malt ter wereld. Daarnaast is er Hakushu, frisser en groener van smaak, en natuurlijk Hibiki whisky, de befaamde Japanse blended whisky in die herkenbare fles met 24 facetten. Die facetten staan voor de 24 microseizoenen uit de traditionele Japanse kalender. Hibiki betekent niet voor niks harmonie.

Nikka

Nikka whisky is de andere grote jongen. Denk aan single malts uit Yoichi en Miyagikyo, en blends zoals Nikka From The Barrel: een onopvallend flesje met een stevige 51,4 procent dat qua prijs-kwaliteit nog altijd een van de beste koopjes in dit segment is. Wil je instappen zonder meteen je halve spaarrekening te legen, dan is dit vaak een mooi startpunt.

Waarom is het ineens zo gewild en zo duur?

Het kantelpunt kwam eind 2014. Toen riep whiskycriticus Jim Murray in zijn invloedrijke Whisky Bible de Yamazaki Sherry Cask 2013 uit tot beste whisky ter wereld, met 97,5 van de 100 punten. Voor het eerst stond er ook een enkele Schot in zijn top vijf. De hele wereld wilde ineens proeven waar al die heisa over ging.

Het probleem? Méér whisky maak je niet eventjes. De distilleerderijen hadden jaren eerder simpelweg niet genoeg gestookt om aan die plotselinge vraag te voldoen. Oude jaargangen raakten op, sommige flessen verdwenen tijdelijk uit de schappen en de prijzen schoten omhoog. Diezelfde bekroonde Yamazaki, ooit voor een kleine honderd euro te koop, gaat inmiddels makkelijk voor meer dan duizend euro van de hand.

Daarom zie je tegenwoordig veel flessen zonder leeftijdsvermelding, de zogeheten no age statement. Niet per se omdat de whisky minder is, maar omdat er gewoon te weinig oude voorraad ligt.

En laten we eerlijk zijn: niet elke Japanse whisky is z’n prijs waard. Een deel van wat je betaalt is pure hype en schaarste, geen smaak. Er zijn premium whisky’s van boven de driehonderd euro die het qua smaak afleggen tegen een goede Schotse single malt van een derde van de prijs. Lekker betekent hier echt niet altijd hetzelfde als duur.

Even opletten bij het kopen

Hier komt een addertje onder het gras. Lang was de term Japanse whisky helemaal niet beschermd. Sommige producenten kochten goedkope buitenlandse whisky in, plakten er een Japans etiket op, en klaar. Niet bepaald netjes.

Sinds 2021 gelden er strengere afspraken. Om zich echt Japanse whisky te mogen noemen, moet de hele productie in Japan gebeuren: van vergisten en distilleren tot minstens drie jaar rijpen en bottelen. Let wel, het gaat voorlopig om brancheafspraken en niet om een echte wet, en ze binden alleen de leden van de Japanse producentenvereniging. Het goede nieuws is dat zo’n beetje alle grote namen, Suntory en Nikka voorop, gewoon meedoen. Er ligt inmiddels zelfs een plan om de regels wettelijk vast te leggen.

Wil je een exclusieve whisky kopen, check dan even het etiket. Staat er expliciet Japanese Whisky op, met een specifieke distilleerderij erbij, dan zit je goed. Twijfel je, dan kun je beter Japanse whisky kopen bij een speciaalzaak die je door het assortiment heen praat. Een fles van Suntory of Nikka is sowieso een goede keuze.

Hoe drink je Japanse whisky?

Goed nieuws: er zijn geen regels. Maar een paar dingen helpen wel.

Wil je echt proeven wat een fles te bieden heeft, drink hem dan puur en op kamertemperatuur. Een paar druppels water kunnen helpen om de aroma’s en smaken beter op te pikken. Dat is meteen de leukste manier om Japanse whisky te proeven en te ontdekken wat er allemaal in zit.

In Japan zelf is de highball heilig: whisky met veel ijs en bruiswater, fris en verrassend lekker bij eten. Whisky met ijs mag natuurlijk gewoon, ook al is dat schoppen tegen het zere been van sommige puristen. Vind jij het lekkerder met ijs, dan gaan we je niet tegenhouden.

Een fles om cadeau te doen

Door dat imago van luxe whisky is een fles Japanse whisky trouwens een heerlijk whisky cadeau, zeker in een mooie cadeauverpakking. Die strakke flessen, het verhaal erachter, het verfijnde karakter: het voelt net even bijzonderder dan de standaardkeuze. Of je ‘m nou weggeeft of zelf opentrekt, je hebt iets in handen waar over nagedacht is.

En dat is precies waarom whisky uit Japan zo’n vlucht heeft genomen. Het is niet zomaar een Japanse drank, maar echt vakmanschap in een glas.

“Japanese whisky bottles” door Culture Japon, via Wikimedia Commons, gelicentieerd onder CC BY-SA 4.0.